Tài liệu ôn tập thi THPT quốc gia năm 2018 môn Ngữ văn - Sở GD&ĐT Tuyên Quang

 SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TUYÊN QUANG
 TÀI LIỆU ÔN TẬP THI THPT QUỐC GIA NĂM 2018
 MÔN NGỮ VĂN
 (LƯU HÀNH NỘI BỘ)
 Nhằm nâng cao chất lượng công tác ôn tập cho học sinh dự thi kỳ thi THPT quốc gia năm 
2018 và các năm tiếp theo, Sở GDĐT đã tổ chức hội thảo xây dựng chương trình và tài liệu ôn 
tập dành cho giáo viên và học sinh lớp 12. Để đảm bảo hiệu quả công tác ôn tập, cán bộ quản lý, 
giáo viên và học sinh cần lưu ý một số nội dung sau:
 1. Đối với cán bộ quản lý
 - Tổ chức rà soát chất lượng thực của học sinh lớp 12 để phân loại đối tượng học sinh theo 
trình độ nhận thức, bàn giao chất lượng cho giáo viên phụ trách, chỉ đạo tổ/nhóm bộ môn và giáo 
viên trực tiếp ôn tập xây dựng xây dựng chương trình và nội dung dạy học phù hợp với từng đối 
tượng, phối hợp với cha mẹ học sinh tổ chức tốt công tác ôn tập.
 - Xem xét và phê duyệt kế hoạch, nội dung giảng dạy của bộ môn trên cơ sở đề xuất của 
tổ/nhóm chuyên môn.
 - Quản lý chặt chẽ công tác dạy ôn tập của giáo viên và học sinh: hồ sơ sổ sách, kế hoạch 
dạy ôn tập của nhà trường, nội dung, chương trình ôn tập, bài soạn của giáo viên (có phê duyệt 
của tổ trưởng/trưởng nhóm bộ môn theo từng chuyên đề), tài liệu ôn tập của học sinh, tỷ lệ 
chuyên cần của học sinh, công tác thu chi và việc thực hiện kế hoạch ôn tập đã đề ra.
 - Sắp xếp thời khóa biểu đảm bảo hợp lý, không gây quá tải đối với học sinh.
 - Chỉ đạo tổ/nhóm chuyên môn và giáo viên trực tiếp ôn tập thường xuyên kiểm tra sự tiến 
bộ của học sinh sau mỗi nội dung hoặc chuyên đề. Việc ra đề kiểm tra đánh giá sự tiến bộ của 
học sinh phải được thực hiện theo nguyên tắc giáo viên trực tiếp giảng dạy không ra đề và chấm 
bài của học sinh mình giảng dạy. Căn cứ kết quả khảo sát, hiệu trưởng tư vấn, đề nghị giáo viên 
kịp thời điều chỉnh PPDH, nội dung giảng dạy cho phù hợp, cùng giáo viên tháo gỡ khó khăn 
nảy sinh trong quá trình ôn tập.
 - Khuyến khích các trường định kỳ tổ chức lấy ý kiến của học sinh đối với các giáo viên 
trực tiếp giảng dạy, nội dung, chương trình, tài liệu ôn tập, PPDH,  để kịp thời có các điều 
chỉnh cần thiết, đảm bảo hiệu quả ôn tập.
 - Triển khai tài liệu ôn tập do tổ/nhóm bộ môn xây dựng dựa trên tài liệu này đến 100% 
học sinh lớp 12; khuyến khích gửi hoặc copy bản mềm (file) cho học sinh.
 2. Đối với giáo viên
 - Căn cứ kết quả khảo sát chất lượng của học sinh, cùng tổ/nhóm bộ môn xây dựng khung 
chương trình, nội dung ôn tập chi tiết (bao gồm thời lượng, nội dung, tài liệu ôn tập) phù hợp với 
từng nhóm đối tượng học sinh, trình hiệu trưởng phê duyệt. Chỉ nên lựa chọn các nội dung cần 
thiết để ôn tập, bổ sung thêm kiến thức cho học sinh; các nội dung học sinh có thể tự học thì 
hướng dẫn học sinh tự đọc và tham khảo tài liệu.
 - Tổ chức ôn tập theo đúng nội dung, chương trình đã xây dựng và được hiệu trưởng phê 
duyệt.
 - Trước khi lên lớp phải có bài soạn. Bài soạn phải thể hiện rõ các nội dung: yêu cầu cần 
đạt về chuẩn kiến thức, kỹ năng; phương pháp dạy học (tiến trình lên lớp của giáo viên và hình 
thức tổ chức hoạt động học của học sinh; dự kiến chia nội dung của từng chuyên đề theo từng tiết 
 1 KHUNG CHƯƠNG TRÌNH ÔN TẬP
TT Chuyên đề Nội dung kiến thức, kĩ năng Thời lượng
PHẦN I: ĐỌC HIỂU
 1. Kĩ năng đọc hiểu theo các cấp độ
 1 Kĩ năng đọc hiểu 2. Kĩ năng đọc hiểu văn bản văn học
 3. Kĩ năng đọc hiểu văn bản
 1. Các kiến thức về từ: từ đơn; từ ghép; từ láy...
 2. Các kiến thức về câu: câu đơn, câu ghép...
 3. Các biện pháp tu từ và các biện pháp nghệ 
 thuật khác
 2 Nội dung kiến thức 4. Đặc điểm diễn đạt và chức năng của các phong 
 cách ngôn ngữ.
 5. Những phương thức biểu đạt trong văn nghị 
 luận. 
 6. Các thao tác lập luận trong văn nghị luận
PHẦN II. LÀM VĂN
 A. KĨ NĂNG DỰNG ĐOẠN VĂN NGHỊ LUẬN XÃ HỘI THEO NHỮNG YÊU 
 CẦU KHÁC NHAU
 1. Đoạn văn có cấu trúc diễn dịch
 2. Đoạn văn có cấu trúc quy nạp
 1 Nội dung kiến thức 3. Đoạn văn có cấu trúc tổng phân hợp
 4. Đoạn văn có cấu trúc song hành
 5. Đoạn văn có cấu trúc móc xích
 6. Rèn kĩ năng viết đoạn văn có cấu trúc diễn 
 dịch
 7. Rèn kĩ năng viết đoạn văn có cấu trúc quy 
 Rèn kĩ năng viết nạp
 2
 đoạn 8. Rèn kĩ năng viết đoạn văn có cấu trúc 
 tổng phân hợp
 9. Rèn kĩ năng viết đoạn văn có cấu trúc 
 song hành
 3 sông Đà – Nguyễn Tuân.
 1. Kĩ năng làm bài nghị luận về ý kiến bàn về văn 
 Nghị luận về ý kiến học
 4
 bàn về văn học 2. Luyện tập làm bài nghị luận ý kiến bàn về văn 
 học
 Kiểu bài so sánh 1. Kĩ năng làm bài nghị luận so sánh văn học
 5
 văn học 2. Những vấn đề so sánh trong văn học
PHẦN IV: 
 NỘI DUNG CỤ THỂ
 PHẦN I: ĐỌC HIỂU
 I. Kĩ năng đọc hiểu
 1. Kĩ năng đọc hiểu theo các cấp độ
 QUY TRÌNH BIÊN SOẠN CÂU HỎI/BÀI TẬP KIẾM TRA, ĐÁNH GIÁ 
 THEO ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC
 + Bước 1: Lựa chọn chủ đề: Đọc hiểu văn bản, Làm văn, Tiếng Việt căn cứ vào 
 chuẩn kiến thức, kĩ năng của môn học. Mỗi chủ đề lớn có thể chia thành những chủ đề 
 nhỏ để xây dựng câu hỏi/ bài tập.
 + Bước 2: Xác định mục tiêu kiểm tra, yêu cầu của kiến thức, nội dung đạt được 
 trong bài làm của học sinh: Chuẩn kiến thức- kỹ năng theo yêu cầu của môn học. Chú ý 
 kĩ năng cần hướng đến những năng lực có thể hình thành và phát triển sau mỗi bài tập.
 + Bước 3: Lập bảng mô tả mức độ đánh giá theo định hướng năng lực. Bảng mô 
 tả mức độ đánh giá theo năng lực được sắp xếp theo các mức: nhận biết - thông hiểu - 
 vận dụng - vận dụng cao. Khi xác định các biểu hiện của từng mức độ, đến mức độ vận 
 dụng cao chính là học sinh đã có được những năng lực cần thiết theo chủ đề.
 Các bậc nhận thức Động từ mô tả
 Biết: Sự nhớ lại, tái hiện kiến thức, tài - (Hãy) định nghĩa, mô tả, nhận biết, đánh 
 liệu được học tập trước đó như các sự dấu, liệt kê, gọi tên, phát biểu, chọn ra, 
 kiện, thuật ngữ hay các nguyên lí, quy 
 trình.
 Hiểu: Khả năng hiểu biết về sự kiện, - (Hãy) biến đổi, ủng hộ, phân biệt, ước 
 nguyên lý, giải thích tài liệu học tập, tính, giải thích, mở rộng, khái quát, cho ví 
 nhưng không nhất thiết phải liên hệ các tư dụ, dự đoán, tóm tắt.
 liệu
 Vận dụng thấp: Khả năng vận dụng các - (Hãy) xác định, khám phám tính toán, 
 tài liệu đó vào tình huống mới cụ thể hoặc sửa đổi, dự đoán, chuẩn bị, tạo ra, thiết 
 để giải quyết các bài tập. lập liên hệ, chứng mính, giải quyết.
 5 về nhân vật kiến quan điểm 
 riêng về tác phẩm, 
 vận dụng vào tình 
 huống, bối cảnh 
 thực để nâng cao 
 giá trị sống cho 
 bản thân
 - Phát hiện, nêu tình - Hiểu, phân tích Thuyết minh về - Chuyển thể văn 
 huống truyện được ý nghĩa của tác phẩm bản (vẽ tranh, 
 tình huống truyện đóng kịch...)
 - Nghiên cứu 
 khoa học, dự án.
 - Chỉ ra/kể tên/ liệt kê - Lý giải được ý 
 được các chi tiết nghệ nghĩa và tác dụng 
 thuật đặc sắc của mỗi của các từ ngữ, hình 
 tác phẩm/đoạn trích ảnh, chi tiết nghệ 
 và các đặc điểm nghệ thuật, câu văn, các 
 thuật của thể loại biện pháp tu từ...
 truyện.
 CÂU HỎI ĐỊNH TÍNH, ĐỊNH LƯỢNG BÀI TẬP THỰC HÀNH
 - Trắc nghiệm khách quan - Trình bày miệng, thuyết trình
 - Câu tự luận trả lời ngắn (lý giải, nhận xét, - So sánh tác phẩm, nhân vật theo chủ 
 phát hiện, đánh giá...) đề
 - Bài nghị luận (trình bày suy nghĩ, cảm - Đọc diễn cảm, kể chuyện sáng tạo, 
 nhận, kiến giải riêng của cá nhân...) trao đổi thảo luận
 - Phiếu quan sát làm việc nhóm, tao đổi, thảo - Nghiên cứu khoa học...
 luận về các giá trị của tác phẩm
 2. Kĩ năng đọc hiểu văn bản văn học
 CÁC BƯỚC ĐỌC HIỂU VĂN BẢN VĂN HỌC
 Bước 1: Đọc - hiểu ngôn từ: Hiểu được các từ khó, từ lạ, các điển cố, các phép tu 
từ, hình ảnh (đối với thơ). Đối với tác phẩm truyện phải nắm được cốt truyện và các 
chi tiết từ mở đầu đến kết thúc. Khi đọc văn bản cần hiểu được các diễn đạt, nắm bắt 
mạch văn xuyên suốt từ câu trước đến câu sau, từ ý này chuyển sang ý khác, đặc biệt phát 
hiện ra mạch ngầm – mạch hàm ẩn, từ đó mới phát hiện ra chất văn. Bởi thế, cần đọc kĩ 
mới phát hiện ra những đặc điểm khác thường, thú vị.
 Bước 2: Đọc - hiểu hình tượng nghệ thuật: Hình tượng trong văn bản văn học hàm 
chứa nhiều ý nghĩa. Đọc - hiểu hình tượng nghệ thuật của văn bản văn học đòi hỏi người đọc 
phải biết tưởng tượng, biết “cụ thể hóa” các tình cảnh để hiểu những điều mà ngôn từ chỉ có 
thể biểu đạt khái quát. Đọc - hiểu hình tượng nghệ thuật còn đòi hỏi phát hiện ra những mâu 
thuẫn tiềm ẩn trong đó và hiểu được sự lô gic bên trong của chúng.
 Bước 3: Đọc - hiểu tư tưởng, tình cảm của tác giả trong văn bản văn học: Phải 
phát hiện được tư tưởng, tình cảm của nhà văn ẩn chứa trong văn bản. Tuy nhiên tư 
tưởng, tình cảm của tác giả trong văn bản văn học thường không trực tiếp nói ra bằng lời. 
 7 c. Từ xét về nghĩa
 - Nghĩa của từ: là nội dung (sự vật, tính chất, hoạt động , quan hệ..) mà từ biểu thị.
 - Từ nhiều nghĩa: là từ mang sắc thái ý nghĩa khác nhau do hiện tượng chuyển nghĩa.
 - Hiện tượng chuyển nghĩa của từ: 
 * Các loại từ xét về nghĩa:
 - Từ đồng nghĩa: là những từ có nghĩa tương tự nhau.
 - Từ trái nghĩa: là những từ có nghĩa trái ngược nhau.
 - Từ đồng âm: là những từ có âm giống nhau nhưng nghĩa khác xa nhau.
 * Cấp độ khái quát nghĩa của từ: là nghĩa của một từ ngữ có thể rộng hơn ( khái 
quát hơn ) hay hẹp hơn ( cụ thể hơn ) nghĩa của từ ngữ khác.
 * Trường từ vựng: là tập hợp của những từ có ít nhất một nét chung về nghĩa.
 * Từ có nghĩa gợi liên tưởng: 
 - Từ tượng hình: là từ gợi tả dáng vẻ, hình ảnh trạng thái của sự vật.
 - Từ tượng thanh: là từ mô phỏng âm thanh của tự nhiên hoặc của con người.
 1.2. Phát triển và mở rộng vốn từ ngữ
 - Sự phát triển của từ vựng diễn ra theo 2 cách:
 + Phát triển nghĩa của từ ngữ: trong quá trình sử dụng từ ngữ người ta có thể gán 
thêm cho từ một nghĩa mới làm cho một từ có thể có nhiều nghĩa, tăng khả năng diễn đạt 
của ngôn ngữ.
 + Phát triển số lượng các từ ngữ: là cách thức mượn từ ngữ nước ngoài ( chủ yếu 
là từ Hán Việt ) để làm tăng số lượng từ.
 - Các cách phát triển và mở rộng vốn từ:
 + Tạo thêm từ ngữ mới bằng cách ghép các từ đã có sẵn thành những từ mang nét 
nghĩa mới hoàn toàn, ví dụ như: kinh tế tri thức, điên thoại di động, công viên nước...
 + Mượn từ của tiếng nước ngoài: 
 1.3. Trau dồi vốn từ: là cách thức bổ sung vốn từ và biết cách lựa chọn ngôn ngữ 
trong giao tiếp để đạt hiệu quả cao.
 1.4. Phân loại từ tiếng Việt
 - Danh từ: là những từ chỉ người, vật, khái niệm; thường dùng làm chủ ngữ trong câu.
 - Động từ: là những từ dùng chỉ trạng thái, hành động của sự vật, thường dùng làm 
vị ngữ trong câu.
 - Tính từ: là những từ chỉ đắc điểm, tính chất của sự vật, hành động trạng thái, có 
thể làm chủ ngữ hoặc vị ngữ trong câu.
 - Đại từ: là những từ dùng để trỏ người, sự vật, hoạt động tính chất được nói đến 
trong một ngữ cảnh nhất định của lời nói hoặc dùng để hỏi.
 - Lượng từ: là những từ chỉ lượng ít hay nhiều của sự vật.
 - Chỉ từ: là những từ dùng để trỏ vào sự vật, nhằm xác định vị trí cảu sự vật trong 
không gian hoặc thời gian.
 - Quan hệ từ: là những từ dùng để biểu thị các ý nghĩa quan hệ như sở hữu, so 
sánh, nhân quả... giữa các bộ phận của câu hay giữa các câu với câu trong đoạn văn.
 9