Tài liệu tham khảo ôn thi tốt nghiệp THPTQG môn Sinh học - Chuyên đề: Quần thể sinh vật (4 tiết) - Trường THPT Sông Lô

 ĐƠN VỊ: TRƯỜNG THPT SÔNG LÔ.
 Chuyên đề QUẦN THỂ SINH VẬT (4 tiết)
A. TÓM TẮT LÝ THUYẾT
I. Quần thể sinh vật và quá trình hình thành quần thể
1. Khái niệm quần thể
- Quần thể sinh vật là tập hợp các cá thể cùng một loài, cùng sinh sống trong một 
khoảng không gian xác định, vào một thời gian nhất định, có khả năng sinh sản và tạo 
ra những thế hệ mới.
- Ví dụ: 
+ Quần thể cây thông.
+ Quần thể trâu rừng.
2. Quá trình hình thành quần thể
- Đầu tiên, một số cá thể cùng loài phát tán tới một môi trường sống mới. 
- Những cá thể thích nghi được với môi trường thì tồn tại và giữa chúng thiết lập mối 
quan hệ sinh thái, các cá thể sinh sản và dần hình thành quần thể ổn định.
II. Quan hệ giữa các cá thể trong quần thể
1. Quan hệ hỗ trợ
- Là mối quan hệ giữa các cá thể cùng loài hỗ trợ lẫn nhau trong các hoạt động sống 
như lấy thức ăn, chống lại kẻ thù, sinh sản, 
- Ý nghĩa: 
+ Đảm bảo cho quần thể tồn tại một cách ổn định và khai thác tối ưu nguồn sống của 
môi trường.
 + Làm tăng khả năng sống sót và sinh sản của các cá thể trong quần thể.
- Ví dụ:
 - Hỗ trợ giữa các cá thể trong khóm tre, các cây dựa vào nhau nên đứng vững, chống 
được gió bão
2. Quan hệ cạnh tranh
- Cạnh tranh giữa các cá thể trong quần thể xuất hiện khi mật độ cá thể của quần thể 
tăng lên quá cao, nguồn sống của môi trường không đủ cung cấp cho mọi cá thể trong 
quần thể.
- Các cá thể cạnh tranh về nơi ở, thức ăn, ánh sáng; các con đực tranh giành con cái.
- Ý nghĩa: Cạnh tranh là đặc điểm thích nghi của quần thể. Nhờ có cạnh tranh mà số 
lượng và sự phân bố của các cá thể trong quần thể duy trì ở mức độ phù hợp, đảm bảo 
sự tồn tại và phát triển của quần thể.
- Ví dụ:
 - Thực vật cạnh tranh giành ánh sáng, chất dinh dưỡng, Đào thải những cá thể cạnh 
tranh yếu, mật độ giảm
III. Các đặc trưng cơ bản của quần thể sinh vật
1. Tỷ lệ giới tính
- Tỉ lệ giới tính là: tỉ lệ giữa số lượng cá thể đực và số lượng cá thể cái trong quần thể
- Tỉ lệ giới tính thay đổi và chịu ảnh hưởng của nhiều yếu tố như: điều kiện sống của 
môi trường, mùa sinh sản, đặc điểm sinh sản, sinh lí và tập tính của sinh vật, điều kiện 
dinh dưỡng, 
- Tỉ lệ giới tính có ý nghĩa trong chăn nuôi gia súc, giúp con người tính toán tỉ lệ đực 
cái phù hợp mang lại hiệu quả kinh tế cao.
2. Nhóm tuổi
- Các loại tháp tuổi: Tháp phát triển, tháp ổn đinh và tháp suy giảm.
- Cấu trúc tuổi:
+ Tuổi sinh lí: thời gian sống có thể đạt tới của một cá thể trong quần thể. Biến động số lượng cá thể của quần thể là sự tăng hay giảm số lượng cá thể 
của quần thể.
2. Các kiểu biến động số lượng cá thể của quần thể
2.1. Biến động theo chu kì
- Là biến động xảy ra do những thay đổi có chu kì của điều kiện môi trường.
2.2. Biến động không theo chu kì
- Là biến động xảy ra do những thay đổi bất thường của môi trường tự nhiên hay do 
hoạt động khai thác tài nguyên quá mức của con người.
2. Nguyên nhân gây biến động số lượng cá thể của quần thể
- Do thay đổi của các NTST vô sinh.
- Do thay đổi của các NTST hữu sinh.
3. Sự điều chỉnh số lượng cá thể của quần thể
 Sự biến động số lượng cá thể của quần thể được điều chỉnh bởi sức sinh sản, 
tỉ lệ tử vong, xuất cư, nhập cư.
4. Trạng thái cân bằng của quần thể
- KN: Trạng thái cân bằng của quần thể là trạng thái mà ở đó số lượng các cá thể của 
QT ở mức ổn định và phù hợp với khả năng cung cấp nguồn sống của môi trường.
- Cơ chế duy trì trạng thái cân bằng của quần thể:
 Mức sinh sản + nhập cư = mức tử vong + xuất cư
B. CÂU HỎI VÀ BÀI TẬP
Câu 1: Sự biến động số lượng cá thể của quần thể sinh vật nào sau đây thuộc 
kiểu biến động theo chu kì? 
A. Quần thể ếch đồng ở miền Bắc tăng số lượng cá thể vào mùa hè. 
B. Quần thể tràm ở rừng U Minh bị giảm số lượng cá thể sau cháy rừng. 
C. Quần thể cá chép ở Hồ Tây bị giảm số lượng cá thể sau thu hoạch. 
D. Quần thể thông ở Đà Lạt bị giảm số lượng cá thể do khai thác.
Câu 2: Giả sử quần thể không chịu tác động của các nhân tố tiến hoá cũng như 
không xảy ra sự xuất cư và nhập cư. Gọi b là mức sinh sản, d là mức tử vong của 
quần thể. Kích thước quần thể chắc chắn sẽ tăng khi 
A. b = d = 0. B. b d.
Câu 3: Khi nói về tuổi cá thể và tuổi quần thể, phát biểu nào sau đây sai? 
A. Tuổi sinh lí là thời gian sống có thể đạt tới của một cá thể trong quần thể. 
B. Mỗi quần thể có cấu trúc tuổi đặc trưng và không thay đổi. 
C. Tuổi quần thể là tuổi bình quân của các cá thể trong quần thể. 
D. Tuổi sinh thái là thời gian sống thực tế của cá thể.
Câu 4: Trong các phát biểu sau, có bao nhiêu phát biểu đúng về mối quan hệ 
cạnh tranh giữa các cá thể trong quần thể sinh vật? 
(1) Khi quan hệ cạnh tranh gay gắt thì các cá thể cạnh tranh yếu có thể bị đào thải khỏi 
quần thể. 
(2) Quan hệ cạnh tranh xảy ra khi mật độ cá thể của quần thể tăng lên quá cao, nguồn 
sống của môi trường không đủ cung cấp cho mọi cá thể trong quần thể. 
(3) Quan hệ cạnh tranh giúp duy trì số lượng cá thể của quần thể ở mức độ phù hợp, 
đảm bảo sự tồn tại và phát triển của quần thể. 
(4) Quan hệ cạnh tranh làm tăng nhanh kích thước của quần thể. 
A. 3. B. 4. C. 1. D. 2.
Câu 5: Khi nói về kích thước của quần thể sinh vật, phát biểu nào sau đây không 
đúng? 
A. Kích thước quần thể dao động từ giá trị tối thiểu tới giá trị tối đa và sự dao động 
này khác nhau giữa các loài. D. kích thước tối đa của quần thể.
Câu 12: Ví dụ nào sau đây minh họa cho kiểu biến động số lượng cá thể của quần 
thể sinh vật theo chu kì?
A. Số lượng cây tràm ở rừng Ư Minh Thượng bị giảm mạnh sau cháy rừng vào năm 
2002.
B. Ở Việt Nam, số lượng cá thể của quần thể ếch đồng tăng vào mùa mưa, giảm vào 
mùa khô. 
C. Số lượng sâu hại lúa trên một cánh đồng lúa bị giảm mạnh sau một lần phun thuốc 
trừ sâu.
D. Số lượng cá chép ở Hồ Tây bị giảm mạnh do ô nhiễm môi trường nước vào năm 
2016.
Câu 13: Khi nói về kích thước của quần thể sinh vật, phát biểu nào sau đây sai?
A. Nếu kích thước quần thể xuống dưới mức tối thiểu, quần thể dễ rơi vào trạng thái 
suy giảm dẫn tới diệt vong.
B. Kích thước quần thể thường dao động từ giá trị tối thiểu tới giá trị tối đa.
C. Nếu kích thước quần thể vượt quá mức tối đa thì cạnh tranh giữa các cá thể trong 
quần thể tăng cao.
D. Các quần thể cùng loài luôn có kích thước quần thể giống nhau.
Câu 14: Giả sử 4 quần thể của một loài thú được kí hiệu là A, B, C, D có diện tích 
khu phân bố và mật độ cá thể như sau:
 Quần thể A B C D
 Diện tích khu phân bố (ha) 25 240 193 195
 Mật độ (cá thể/ha) 10 15 20 25
Cho biết diện tích khu phân bố của 4 quần thể đều không thay đổi, không có hiện 
tượng xuất cư và nhập cư. Theo lí thuyết, có bao nhiêu phát biểu sau đây đúng?
I. Quần thể A có kích thước nhỏ nhất.
II. Kích thước quần thề B lớn hơn kích thước quần thể C.
III. Nếu kích thước của quần thể B và quần thể D đều tăng 2%/năm thì sau một năm 
kích thước của hai quần thể này sẽ bằng nhau.
IV. Thứ tự sắp xếp của các quần thể từ kích thước nhỏ đến kích thước lớn là: A, C, B, 
D.
A. 4. B. 1. C. 2. D. 3.
Câu 15: Ý nào không đúng đối với động vật sống thành bầy đàn trong tự nhiên? 
A. Phát hiện kẻ thù nhanh hơn. B. Có lợi trong việc tìm kiếm thức ăn.
C. Tự vệ tốt hơn. D. Thường xuyên diễn ra sự cạnh tranh.
Câu 16: Hiện tượng nào sau đây là biểu hiện của mối quan hệ hỗ trợ cùng loài? 
A. Cá mập con khi mới nở, sử dụng trứng chưa nở làm thức ăn.
B. Động vật cùng loài ăn thịt lẫn nhau.
C. Tỉa thưa tự nhiên ở thực vật.
D. Các cây thông mọc gần nhau, có rễ nối liền nhau.
Câu 17: Tập hợp những sinh vật nào dưới đây được xem là một quần thể giao 
phối? 
A. Những con mối sống trong một tổ mối ở chân đê.
B. Những con gà trống và gà mái nhốt ở một góc chợ.
C. Những con ong thợ lấy mật ở một vườn hoa.
D. Những con cá sống trong một cái hồ.
Câu 18: Sự cạnh tranh giữa các cá thể trong quần thể sinh vật có thể dẫn tới 
A. giảm kích thước quần thể xuống dưới mức tối thiểu.
B. tăng kích thước quần thể tới mức tối đa.
C. duy trì số lượng cá thể trong quần thể ở mức độ phù hợp. A. tiếp tục, vì quần thể ở trạng thái trẻ.
B. dừng ngay, nếu không sẽ cạn kiệt.
C. hạn chế, vì quần thể sẽ suy thoái.
D. tăng cường đánh vì quần thể đang ổn định.
Câu 31: Ý nghĩa sinh thái của kiểu phân bố đồng đều của các cá thể trong quần 
thể là 
A. làm giảm mức độ cạnh tranh giữa các cá thể.
B. làm tăng khả năng chống chịu của các cá thể trước các điều kiện bất lợi của môi 
trường.
C. duy trì mật độ hợp lí của quần thể.
D. tạo sự cân bằng về tỉ lệ sinh sản và tỉ lệ tử vong của quần thể.
Câu 32: Kiểu phân bố ngẫu nhiên có ý nghĩa sinh thái là 
A. tận dụng nguồn sống thuận lợi.
B. phát huy hiệu quả hỗ trợ cùng loài.
C. giảm cạnh tranh cùng loài.
D. hỗ trợ cùng loài và giảm cạnh tranh cùng loài.
Câu 33: Mật độ của quần thể là
A. số lượng cá thể trung bình của quần thể được xác định trong một khoảng thời gian 
xác định nào đó.
B. số lượng cá thể cao nhất ở một thời điểm xác định nào đó trong một đơn vị diện 
tích nào đó của quần tể.
C. khối lượng sinh vật thấp nhất ở một thời điểm xác định trong một đơn vị thể tích 
của quần thể.
D. số lượng cá thể có trên một đơn vị diện tích hay thể tích của quần thể.
Câu 34: Nếu nguồn sống không bị giới hạn, đồ thị tăng trưởng của quần thể ở 
dạng
A. tăng dần đều. B. đường cong chữ J.
C. đường cong chữ S. D. giảm dần đều.
Câu 35: Phân bố theo nhóm các cá thể của quần thể trong không gian có đặc 
điểm là 
A. thường gặp khi điều kiện sống của môi trường phân bố đồng đều trong môi trường, 
nhưng ít gặp trong thực tế.
B. các cá thể của quần thể tập trung theo từng nhóm ở nơi có điều kiện sống tốt nhất.
C. thường không được biểu hiện ở những sinh vật có lối sống bầy, đàn; có hậu quả 
làm giảm khả năng đấu tranh sinh tồn của các cá thể trong quần thể.
D. xảy ra khi có sự cạnh tranh gay gắt giữa các cá thể trong quần thể, thường xuất 
hiện sau giai đoạn sinh sản.
Câu 36: Mật độ cá thể của quần thể có ảnh hưởng tới
A. khối lượng nguồn sống trong môi trường phân bố của quần thể.
B. mức độ sử dụng nguồn sống, khả năng sinh sản và tử vong của quần thể.
C. hình thức khai thác nguồn sống của quần thể.
D. tập tính sống bầy đàn và hình thức di cư của các cá thể trng quần thể.
Câu 37: Khi nói về quan hệ giữa kích thước quần thể và kích thước cơ thể, Phts 
biểu nò su đy sai?
A. Loài có kích thước cơ thể nhỏ thường có kích thước quần thể lớn.
B. Loài có kích thước cơ thể lớn thường có kích thước quần thể nhỏ.
C. Kích thước cơ thể của loài tỉ lệ thuận với kích thước của quần thể.
D. Kích thước cơ thể và kích thước quần thể của loài phù hợp với nguồn sống.
Câu 38: Xét các yếu tố sau đây:
 I: Sức sinh sản và mức độ tử vong của quần thể.
 II: Mức độ nhập cư và xuất cư của các cá thể và hoặc ra khỏi quần thể . (3) Hiện tượng giao phối gần giữa các cá thể trong quần thể tăng.
 (4) Cơ hội gặp gỡ và giao phối giữa các cá thể trong quần thể giảm. 
A. 2. B. 3. C. 1. D. 4.
Câu 50: Biết rằng quần thể ban đầu có 200 cá thể chuột đồng. Trong điều kiện 
thuận lợi, giả sử rằng mỗi năm tỉ lệ sinh tự nhiên của chuột là 2400%; tỉ lệ tử tự 
nhiên là 15%; tỉ lệ xuất cư là 180%; tỉ lệ nhập cư là 20%. Ước tính sau 3 năm, số 
lượng chuột của quần thể này là
A. 1809124. B. 2203028. C. 3410248. D. 1231462.
II. ĐÁP ÁN
 Câu 
 Đáp án
 hỏi
 1 - 10 A D B A D A B C C C
 11 – 20 B B D B D D A C A A
 21 – 30 C D B D B A A C B B
 31 – 40 A A D B B B C D A D
 41 - 50 A C A C C D B B B B
 ----------HẾT---------
[email protected]